Sinds 1976 beschermt Vlaanderen waardevolle monumenten en stads- of dorpsgezichten. De wetgeving maakt hierbij een duidelijk verschil:
Een monument staat op zich, individueel.
Een stads- of dorpsgezicht gaat over een waardevol geheel, waarbij niet alleen één gebouw, maar ook andere elementen zoals omheiningen, beplanting, bomen, straten en pleinen een rol spelen.
Een overzicht van alle beschermde monumenten, stads- en dorpsgezichten in Vlaanderen vind je in de databank beschermingen. Deze databank verzamelt alle voorlopige en definitieve beschermingen, zoals monumenten, landschappen, archeologische zones, varend erfgoed, erfgoedlandschappen en ankerplaatsen. Je kan er terugvinden wat precies beschermd is en ook de beschermingsbesluiten raadplegen.
Het Agentschap Onroerend Erfgoed publiceerde de brochure Monumenten, een kennismaking. Deze brochure legt op een begrijpelijke manier uit wat de administratieve en juridische aspecten zijn van monumentenzorg in Vlaanderen. Daarin lees je bijvoorbeeld waar je op moet letten als je woont in een beschermd postkantoor of een oude graanmolen wilt restaureren. De brochure geeft ook informatie over:
De procedure voor mogelijke bescherming van een monument.
Het aanvragen van een onderhoudspremie.
Hoe je bezwaar kunt maken tegen een bescherming.